25 GODINA OD PADA SSSR-a: Proces dezintegracije još uvijek traje, a ovo su njegove posljedice!

Pad Sovjetskog saveza u decembru 1991. godine promijenio je svijet preko noći. Hladni Rat i pretnja nuklearne apokalipse je nestala, a demokratija i tržišna ekonomija počele su da se šire po teritoriji nekadašnjeg “Crvenog carstva”.

Ipak, u 25 godina od tada, stvari se nisu odvijale kao što je predviđano i pod uticajem globalizacije, bivše sovjetske republike mutirale su na neviđene načine, ohrabrivši autokratiju i učvrstivši korupciju na postsovjetskom prostoru.

U međuvremenu, geopolitički animoziteti Hladnog rata ponovo su isplivali i odnosi Moskve i Vašingtona su na najnižem nivou od ere Gorbačova i Regana. Nastanak novih država, doveo je do uspona nacionalizma koji oblikuje spoljnu politiku velikih međunarodnih igrača i mijenja ljudsko društva na nezamislive načine.

Uprkos važnosti događanja tokom posljednjih četvrt vijeka, ovaj period još uvijek nije u potpunosti shvaćen. Zašto je Sovjetski savez zaista pao? Kako se historija ponavlja? Šta možemo da naučimo? Ovo su samo neka od pitanja na koja trebamo odgovoriti.

Foto: Agencije – Sovjetska zastava na Crvenom trgu!

Sovjetski savez i dalje pada

Dvadeseti vijek donio je kraj svjetskog poretka zasnovanog na carstvima – od Austrougarske, preko Otomanskog carstva, do Britanske i Francuske imperije, decenijski proces dezintegracije okončan je konačno 1991. godine, padom Sovjetskog saveza, moćne države nasljednice Ruskog carstva. Iako su mnogi faktori doprinijeli njegovom padu – od suštinski falične sovjetske verzije komunizma, do ekonomske neefikasnosti – širi kontekst dezintegracije često se previđa. Kolaps SSSR-a bio je proces, ne događaj, i po svemu sudeći, još uvijek traje.

Kao sredstva uspona nacionalnih država na pepelu Sovjetskog saveza, mobilisane su prije svega etnička pripadnost, nacionalistička ideologija i u skladu s njom, pretežno neosnovani teritorijalni zahtjevi. Taj proces djelimično objašnjava rusku aneksiju Krima, rat u Ukrajini i porast podrške javnosti ovim ruskim agresivnim potezima. Kao žrtva mnogo moćnijeg susjeda, Ukrajina se našla u situaciji sličnoj svim novim državama koje su nastajale u istočnoj Evropi – dok su se mučile s nevjerovatno teškim zadatkom izgradnje nacije, morali su da udovolje nacionalnim manjinama i odbrane se od revanšističkih sila koje su polagale pravo na lojalnost tih istih manjina.

Iako nam historijski kontekst pada carstava pomaže da bolje shvatimo posljednjih 25 godina u post-sovjetskom prostoru, on služi i kao upozorenje za budućnost. Ponovno crtanje post-imperijalnih granica na osnovu nacionalnosti, jezika i kulture obično su dolazila kao rezultat ratova i konflikta, od kojih su neki trajali decenijama, a neki čak i vijekovima- Opadanje moći Otomanskog carstva počelo je još 1783. godine, a završilo se tek na kraju Prvog svjetskog rata.

Prema tome, sukobi u istočnoj Ukrajini samo su podsjetnik na činjenicu da sovjetska dezintegracija i dalje traje. Slične podsetnike imamo u Pridnjestrovlju, Abhaziji, Južnoj Osetiji, Čečeniji i Nagorno-Karabahu. Lekcije koje današnji političari mogu da nauče iz kolapsa imperija jeste da je uloga međunarodne zajednice odsudna za rješavanje nesuglasica između nekadašnjih gospodara i podanika. Veoma mali broj stabilnih država nastao je na ruševinama nestalih carstava, a da nisu dobile veliku međunarodnu podršku.

Ova uloga međunarodne zajednice gotovo sigurno će ostati od presudnog značaja i u budućnosti.

Foto: Profimedia, Vladimir Putin

Posljedice razvoda

Kada je Sovjetski savez pao prije 25 godina, dobar dio svijeta je odahnuo – globalni nuklearni rat više nije bio toliko vjerovatan. Rusija se upustila u proces demokratizacije, Zapad je svoj fokus preusmjerio na ekonomiju i druge regione, a raspoloženje Zapada prema Moskvi prešlo je put od anksioznosti do potpunog ignorisanja.

Međutim, dok je Zapad ignorisao Rusiju, ona je polahko ali sigurno mutirala u nešto daleko opasnije od Sovjetskog saveza. Bez pravog zakonodavnog sistema i jakih institucija, 22 ruska oligarha ukrala su 40 odsto bogatstva sopstvene zemlje. Ostalih 150 miliona Rusa ostavljeno je u beznađu i siromaštvu. Prosječan životni vijek muškaraca pao je sa 65 na 57 godina, univerzitetski profesori radili su kao taksisti, medicinske sestre postale su prostitutke i gotovo čitavo tkanina ruskog društva se rasparala.

U međuvremenu, Zapad nije ignorisao pljačkanje Rusije, naprotiv, on ga je ohrabrivao. Zapadne banke prihvatale su prljavi novac svojih ruskih klijenata, dok su agencije za nekretnine širom otvorile vrata ruskim oligarsima koji su trošili milione na luksuzne vile u Majamiju, Londnu, Sen Tropeu i drugim elitnim destinacijama.

Ova nepravda izazvala je bijes kod običnih Rusa, koji su počelu da žude za dolaskom jakog vođe koji će uspostaviti red. Pred početak novog milenijuma, pronašli su jednog – Vladimira Putina.

Dvadeset pet godina poslije pada Sovjetskog saveza, Zapad se i dalje suočava sa ‘prijetnjom Kremlja’. Nju više ne pokreće komunizam, već kleptokratija i hibridni oblik nacionalizma pomiješan sa tradicionalnim ruskim pravoslavnim misticizmom. Uprkos razlikama, ta pretnja i dalje ima nuklearno oružje i izrazito čvrst stav.

Da Zapad nije držao glavu u pijesku dok se gargantuanska pljačka Rusija odvijala, možda danas Vašington ne bi morao da “čačka medvjeda” i dovodi svijet na ivicu neke nove “raketne krize”. Ako je Sovjetski savez za Putina bio “geopolitička katastrofa vijeka”, za Zapad je takva katastrofa došla u godinama poslije, za šta Zapad ne može nikoga da okrivi, do sebe.

 

 

(Global CIR/Newsweek/Foregin Policy)

Komentiraj