UMRO ZBIGNEW BRZEZINSKI! Tokom dugog niza godina profilisao je vanjsku politiku SAD-a

Bivši američki savjetnik za nacionalnu sigurnost Zbignew Brzezinski, poznat po svojim beskompromisnim stavovima u vanjskoj politici, umro je u petak u dobi od 89 godina, objavila je njegova obitelj, prenose agencije.

“Moj je otac noćas preminuo. Svojim prijateljima bio je poznat kao Zbig, svojim unucima kao ‘Poglavica’, a svojoj supruzi kao ljubav njezina života”, napisala je Mika Brzezinski na društvenim mrežama, prenosi Hina.

Brzezinski, sin poljskog diplomata, bio je savjetnik za nacionalnu sigurnost tijekom predsjedništva Jimmyja Cartera (1977.-1981.) i savjetnik predsjednika SAD-a Lyndona Johnsona od 1966. do 1968, ali je kao ekspert, član različitih odbora i organizacija i profesor na Sveučilištu John Hopkins ostao aktivan i utjecajan do kraja života.

Bio je jedna od ključnih ličnosti američke vanjske politike tijekom nekoliko velikih međunarodnih kriza u tom razdoblju: Iranske revolucije kojom je svrgnut Šah, talačke krize u američkom veleposlanstvu u Teheranu te sovjetske invazije na Afganistan.

Iranska kriza, Afganistan, Sovjetski savez, KIna…

Kako prenosi agencija dpa, Brzezinski je nakon upada snaga Sovjetskog Saveza u Afganistan 1979. nagovorio Cartera da potroši milijarde dolara vojne pomoći za borce koji su se borili protiv sovjetskih trupa.

U vrijeme dok je bio Carterov savjetnik za nacionalnu sigurnost smatra se da je pomogao rušenju ekonomskih barijera između Zapada i Sovjetskog Saveza i Kine, a za njegovog mandata potpisan Sporazum o ograničavanju strateškog naoružanja (SALT II).

Iranska talačka kriza, koja je počela 1979. godine, postala je simbol neuspjeha i frustracija Carterove administracije. Brzezinski, tokom ranih meseci 1980-ih, bio je uvjeren da pregovori o oslobađanju otetih Amerikanaca ne vode nikuda, te je uz podršku Pentagona počeo izvršavati pritisak za provođenje vojne akcije. Carter je, unatoč primjedbama državnog tajnika Cyrusa Vancea, pristao na “plan sa neizvjesnim ishodom” za spašavanje talaca, ali je operacija završila neuspjehom i ostavkom Vancea, dok je Carter izgubio na predsjedničkim izborima od Ronalda Reagana.

Pobornik intervencionizma u američkoj vanjskoj politici, u vrijeme raspada Jugoslavije, glasno je kritizirao prvobitno oklijevanje administracije Billa Clintona da intervenira protiv srpskih snaga tijekom rata u BiH, kasnije je podržavao bombardiranje Srbije 1999. godine, prenosi Tanjug.

Bio je, također, jedan od najvećih zagovornika proširenja NATO-a nakon što je Vladimir Putin došao na čelo Rusije i, kako navodi AP, sudjelovao u procesu privlačenja bivših sovjetskih republika u NATO. Prethodno je bio poznat po ohrabrivanju disidenata iz Istočne Evrope i poticanju borbe za ljudska prava u vrijeme Hladnog rata.

‘Neprijatelj detanta’

Zbog njegovih beskompromisnih stajališta o američko-sovjetskim odnosima, sovjetsko komunističko glasilo Pravda nazvalo ga je “neprijateljem detanta”.

Brzezinski je rođen u Varšavi 1928. godine, a kao dijete se preselio u Kanadu gdje mu je otac služio kao diplomat. Nakon Drugog svjetskog rata i komunističkog preuzimanja Poljske obitelj je ostala na Zapadu. Diplomirao na Harvardu 1953., a pet godina kasnije postao je američki državljanin.

Nakon angažmana u Carterovoj administraciji, Brzezinski je bio konzultant za vanjsku politiku i predavač međunarodnih odnosa na nizu instituta i sveučilišta, te objavljivao članke na tu temu u brojnim tiskovinama.

Povremeno je bio kritičan prema vanjskoj politici Billa Clintona i Georgea W. Busha – osobito se protivio Bushevom “ratu protiv terora” i invaziji na Irak 2003. godine. Nije podržavao izbor Donalda Trampa za predsednika SAD, a njegovu spoljnu politiku kritikovao je kao nejasnu, prenio je AFP. U sugustu 2007. podržao je izbor Baracka Obame za američkog predsjednika.

Velika šahovska ploča: Bez Ukrajine Rusija ne može biti imperijalna sila

Predstavljajući svijet “kao veliku šahovsku ploču”, Brzezinski konstatira da je Amerika zapravo jedina supersila, dok na prostoru Euroazije, koja je, po Brzezinskom “glavna američka nagrada”, postoji pet ključnih geostrateških igrača i pet geopolitičkih stožera koje Brzezinski detaljno analizira u knjizi ‘Velika šahovska ploča’.

Francuska, Njemačka, Rusija, Kina i Indija su glavi i aktivni igrači, dok su nešto manje, ali važni Velika Britanija, Japan i Indonezija. S druge strane, upravo su Ukrajina, koja je ovih dana u žiži svjetske javnosti, te Azerbejdžan, Južna Koreja , Turska i Iran “kritično značajni geopolitički stožeri”.

Ukrajina je novi, ali važan prostor na euroazijskoj šahovskoj ploči. Predstavlja geopolitički stožer zbog toga što samo njeno postojanje kao nezavisne zemlje pomaže preobražaju Rusije. Rusija bez Ukrajine više nije evropska imperija. Rusija bez Ukrajine i dalje može da se bori za imperijalni status, ali bi ona tada postala pretežno azijska imperijalna država koja bi se najvjerovatnije uvukla u iznurujuće sukobe sa nacionalno probuđenim stanovnicima srednje Azije koji bi se osvetnički ponašali zbog gubitka svoje nedavno stečene nezavisnosti, a koja bi podržavale njima prijateljske islamske države sa juga”, navodi Brzezinski, te znakovito konstatira:

Ukoliko bi Moskva povratila kontrolu nad Ukrajinom, sa njenih 52 miliona stanovnika, velikim resursima, kao njenom pristupu Crnom moru, Rusija bi automatski ponovo stekla potrebna sredstva da postane moćna imperijalna sila, spajajući Evropu i Aziju. Gubitak nezavisnosti Ukrajine imao bi neposredne posljedice po srednju Evropu, što bi preobrazilo Poljsku u geopolitički stožer na istočnoj granici ujedinjenje Evrope“.

Ključna stvar koju, navodi Brzezinski, treba shvatiti jeste da je “Rusija ne može biti u Evropi, a da Ukrajina, također, ne bude u Evropi, kao što ne može ni Ukrajina biti u Evropi, a da Rusija ne bude u njoj”, što se potvrđuje i ovih dana.

Azerbejdžan i srednja Azija

Slično kao i u slučaju Ukrajine, budućnost Azerbejdžana i srednje Azije je također ključna za određenje šta može ili ne može Rusija da postane. Za to vrijeme Sjedinjene Američke Države (SAD) su pred dilemom može li Rusija u isto vrijeme bili moćna i u isto vrijeme demokratska.

Ali bilo kakav oporavak imperijalnih potencijala Rusije je bitan po jednu demokratizaciju i eventualnu europeizaciju. Ali bilo kakav oporavak njenih imperijalnih potencijala bio bi poguban za oba cilja”, pisao je Brzezinski, propitujući sada već daleke 1997. godine da li Rusija treba biti kandidat za EU i NATO.

Istovremeno plašio se da cijena isključivanja Rusije može biti velika.  Navodeći da Evropa posjeduje ”magičnu privlačnost”, Brzezinski dodaje da bi ‘‘takva Evropa mogla da postane jedna od vitalnih stožer šire evropske strukture sigurnosti pod sponzorstvom Amerike”. Ukazujući na tendencije da Zapad širi svoj sigurnosni aranžman Brzezinski je procjenjivao širenje utjecaja NATO-a na Ukrajinu, ali i Rusiju, što mnogo govori o američkim interesima.

Učvršćivanje suverene Ukrajine

No, bilo je odgovora i sa druge strane. Otpor moskovskom shvatanju integracije bio je osobito jak u Ukrajini.

”Njeni lideri su brzo uočili da takva ‘integracija’ posebno u vidu ruske rezerve prema legitimaciji, može voditi gubitku nacionalnog suvereniteta. Štaviše, i tadašnji tvrdi odnos Rusije prema novoj ukrajinskoj državi – njena nespremnost da prizna ukrajinske granice, njeno dovođenje u pitanje ukrajinskog prava na Krim, njeno insistiranje na ekskluzivnoj eksteritorijalnoj kontroli nad lukom Sevastopolju – dao je rastućem ukrajinskom nacionalizmu specifičnu boju.

Međutim, i ta medalja ima svoju drugu stranu.

”Odlučnost Ukrajine da sačuva svoju nezavisnost bila je ohrabrivana spoljašnjom podrškom. Iako je u početku Zapad, posebno Amerika, bio trom u prepoznavanju geopolitičkog značaja posebne ukrajinske države, sredinom ’90-tih, i Amerika i Njemačka postale su snažna zaleđina kijevskog seperatnog identiteta”, pisao je Brzezinski.

Prema njemu, politička i ekonomska podrška ključnim novim nezavisnim državama jeste integralni dio šire strategije Amerike za Euroaziju.

Učvršćivanje suverene Ukrajine, koja se u međuvremenu redefinirala kao srednjoevropska država, predstavlja kritično značajnu komponentu takva politike, kao što je to i uspostavljanje tješnjih odnosa sa strateški stožernim državama poput Azerbejdžana i Uzbekistana”, zaključuje Brzezinski.

 

(Global CIR/Agencije)

Objavljeno u:

Komentiraj