PONAŠANJE RUSIJE NA ZAPADNOM BALKANU (II): Rusija kao vojni saveznik Srbije pokušava da kontrolira vladajuće faktore u Srbiji i bh. entitetu RS-u preko obavještajnog prisustva u regiji

U narednih nekoliko tekstova pokušat ćemo na bazi dostupnih činjenica i mogućih zaključaka podrobnije rasvijetliti ulogu i aktivnosti Rusije na Zapadnom Balkanu te ukazati na glavne pravce i metode kojima Rusija širi svoj utjecaj u ovoj regiji, koristeći prije svega Srbiju, ali i bh. entitet RS.

Rusija je vojni saveznik Srbije

U periodu 2017.-2019. godine, Srbija je od Rusije „pod povoljnim uslovima“, dobila protivavionske rakete, borbene avione, borbene helikoptere, tenkove, oklopne transportere, artiljerijska oruđa i raznu vojnu opremu, te bitno unaprijedila tehnološku stranu borbenih mogućnosti Vojske Srbije. Krajem jula 2019. godine, iz Rusije, u Srbiju je dopremljeno 10 oklopnih vozila pješadije (BRDM-2), ali nije zvanično saopćeno kako je izvršen transport, s obzirom da Rumunija, kao članica NATO nije dozvolila  transport Dunavom jer je Srbija pod sankcijama  EU. Zahvaljući se predsjedniku Rusije, Vladimiru Putinu i ruskom ministru odbrane  Sergeju Šojguu, sredinom augusta 2018. godine, predsjednik Vučić je obavijestio javnost da je Vojska Srbije dobila šest ruskih MIG-ova, da se očekuje 30 savremenih tenkova, sedam helikoptera MI34 i MI35 i tri tipa MI17, a devet A145. Također, Vučić je tada rekao da Srbija od Bjelorusije  treba da dobije dva MIG-a i četiri helikoptera.[1]

Iz konteksta Vučićevog izlaganja o tome, nije dovoljno jasno šta je Srbija od Rusije dobila kao donaciju, a šta je platila „pod povoljnim uslovima“, osim što je jasno da Srbija ulaže za skupocjeni remont svih dobivenih ruskih borbenih sistema. Bivši pomoćnik ministra odbrane Srbije, Bojan Dimitrijević je o tome rekao da ulaganja Srbije od 180 miliona eura za remont dobivenog naoružanja od Rusije, „nije nimalo povoljno … to nije nikakav poklon kako se želi predstaviti … nije u praksi Rusije da bilo kome poklanja naoružanje … sa Rusijom se posluje  isključivo na ekonomskim interesima …“[2]

Dakle, Srbija ostvaruje tehnološku, doktrinarnu kompatibilnost svoje vojske sa vojskom Rusije, što je indikator o trajnoj orjentaciji na vojno savezništvo sa Rusijom. Navodno, napori Srbije da uz pomoć Rusije osavremeni svoju vojsku, usmjereni su na osiguranje mira i spremnost da, kako je to istakao srbijanski ministar odbrane Aleksandar Vulin, Srbija  „bude spremna za eventualne napade“, ali nije jasno da li je mislio da Srbija odgovori na eventualne napade, ili da eventualno izvrši napad na nekog neprijatelja. Bez obzira šta je ministar Vulin mislio kada je naprijed citirano rekao, sasvim je sigurno da se Srbija sprema da bude borbeno što bolje sposobna za slučaj rata.

Kako Rusija tretira vojnu  „neutralnost“ Srbije?

Rusija usmjerava proklamiranu vojnu „neutralnost“ Srbije i  kontrolira političku i vojnu poziciju Srbije spram Zapada. Pribojava se približavanja Srbije zemljama Zapada. Proklamirana vojna „neutralnost“ Srbije se oblikuje kao maska  za njenu praktičnu svrstanost uz Rusiju, sa težnjom da ta svrstanost uz Rusiju bude trajna osnova srbijanske unutarnje i vanjske politike. Zato, Rusija insistira da vojna „neutralnost“ bude zagarantirana Ustavom Srbije. Taj ruski zahtjev Srbija prećutno odbacuje.

Proklamirana vojna neutralnost Srbije, po diktatu Rusije usmjerena protiv NATO-a, za posljedicu ima da Srbija, u osjetljivim međunarodnim političkim pitanjima i krizama, izbjegne participirati u sigurnosnim i mirovnim akcijama koje poduzimaju EU, SAD i drugi subjekati međunarodne zajednice. Takva srbijanska neutralnost nije uvjerljiva, upravo zbog toga što Srbija jasno i nedvosmisleno podržava Rusiju u svim njenim političkim akcijama širom svijeta. Srbija je odbila da se solidariše sa EU i SAD u poduzimanju sankcija Rusiji zbog vojnog angažiranja u Ukrajini i aneksije Krima.

Igor Novaković iz Centra  za međunarodne i bezbjednosne poslove u Beogradu, smatra da Srbija okružena članicama NATO i EU, treba tražiti saveznike na Zapadu, a da Rusiji, na Balkanu, odgovara stanje „zamrznutog konflikta“.[3] To znači da Moskvi odgovara stanje tenzija u odnosima između Srbije i njenih susjeda, što obuhvata i subverzivnu ulogu bh. entiteta RS-a pod kontrolom Rusije i Srbije, tako da se prostori Srbije, BiH, Crne Gore, Kosova i Makedonije, srazmjerno prisustvu Rusije  javljaju kao „slabo mjesto“ Zapada, jer tu Rusija ima oslonce za upravljanje krizom i suprostavljanje Zapadu.

Državnici Srbije i Rusije, jednako ističu da njihove zemlje i narode povezuje zajednička historija, jer su u proteklim ratovima bili na istim stranama. Nije problem što predsjednik Srbije pridaje značaj zajedničkoj historiji Srbije i Rusije, ali je problem što ne poklanja pažnju zajedničkoj historiji Srbije sa BiH i drugim državama nastalim kroz raspad bivše SFRJ, iako znaju da su bošnjački bataljoni, kroz historiju branili Beograd i druge krajeve Srbije kada su bili izloženi napadima izvana. Srbijanska politička, akademska i crkvena elita nije zahvalna za učešće Bošnjaka u odbrani Srbije i Beograda kroz protekla stoljeća, a posebno u Prvom svjetskom ratu, 1915. godine kada je trebalo braniti Beograd ili pak, u Drugom svjetskom ratu, 1944. godine kada je trebalo oslobađati Beograd. Prema tome, na manifestacijama obilježavanja godišnjice odbrane i oslobođenja Beograda, predstavnicima naroda i država nastalih raspadom bivše SFRJ, trebalo bi  dati počasno mjesto, jer su oni, a ne samo Rusi oslobađali Beograd. Manifestacije povodom godišnjica oslobađanja Beograda su gruba revizija historije.

Rusko-srpski ‘humanitarni centri’

Za analizu sigurnosnih strana prisustva Rusije u Srbiji i na Balkanu uopće, treba imati u vidu indikaciju ispoljenu putem obrazloženja od strane Srpske radikalne stranke da Skupština Vojvodine odobri da se u toj Pokrajini formira „rusko-srpski humanitarni centar po uzoru na onaj u Nišu“. U obrazloženju te inicijative radikali su naveli da je „Vojvodini neophodan jedan ozbiljan centar za hitne intervencije  u vanrednim situacijama, (podvukao a.) kao i za intervencije u slučaju prirodnih nepogoda, požara i poplava.“[4] Drugi dio naprijed citirane rečenice tretira prirodne nepogode, a prvi dio u kontekstu drugog dijela rečenice indicira namjeru da rusko-srpski humanitarni centar bude pripremljen za reagiranje na vanredne situacije izazvane društvenim konfliktima. Time se potvrđuju ocjene da bi eventualni rusko-srpski humanitarni centar u Vojvodini, izvršavao obavještajne, propagandne i subverzivne zadatke, diktirano postavljene od državnog vrha Rusije i Srbije, isto kao što to čini, već postojeći rusko-srpski humanitarni centar u Nišu. 

Indicirane su i težnje da se rusko-srpski humanitarni centar, osnuje u bh. entitetu RS-u (Zalužani), po uzoru na onaj koji postoji u Nišu i onaj kakav se želi u Vojvodini.

Za osoblje rusko-srpskog humanitarnog centra u Nišu, Rusija traži diplomatski status, u istom kapacitetu kako je taj status u Srbiji dat pripadnicima NATO-a: (a) pripadmnici NATO i njihova vozila mogu se kretati po čitavoj Srbiji; (b) osoblju NATO se mora odobriti pristup  svim državnim i privatnim objektima u kojima se radi, uključujući i one u kojima se obavljaju ispitivanja i probe; (c) osoblje NATO je oslobođeno plaćanja poreza, carina, PDV-a; …  Rusija je posebno zainteresirana da koristeći diplomatski statsu svojih „humanitaraca“ može bez kontrole srbijanskih vlasti uvoziti razna sredstva u Srbiju. Beograd uporno ne odgovara na taj zahtjev Rusije. SAD se protivi tim zahtjevima Rusije, ukazujući da je centar u Nišu obavještajnog i vojnog, a ne humanitarnog karaktera.

Ocjenu da rusko-srpski centar u Nišu ima subverzivni, obavještajni i propagandni karakter, a ne humanitarni, potvrđuje i činjenica što je u Srbiji, na Staroj planini, oktobra 2019. godine, bijesnio veliki požar, ali na zahtjev Srbije, Rusija čitavu sedmicu trajanja tog požara, sve dok se početkom novembra nije pojavila kiša sa efektima gašenja požara, nije poslala svoje vatrogasne avione Iljušin. Da je Vlada Srbije zatražila takvu pomoć od bilo koje zemlje Zapada, uključujući i Hrvatsku, vjerovatno je da bi avijacijska pomoć Srbiji za gašenje, stigla hitno. 

Rusija kontrolira vladajuće faktore u Srbiji i bh. entitetu RS-u

Rusija je u Srbiji prisutna kontrolno: politički, vojno, ekonomski, kulturalno, humanitarno, medijski, konfesionalno, obavještajno, u svemu koliko god to omogućava metodologija primjene „meke sile“. Dakle, u miru, odnosno u odsustvu rata, subverzivno prisustvo Rusije u Srbiji je totalno.

 Vladajući državni i politički lideri Srbije i bh. entiteta RS-a bi trebali znati da upravo njih, više nego njihovu opoziciju, Rusija ažurno kontrolira svojim obavještajnim metodama, snagama i sredstvima. Pogotovo, Moskva kontrolira Vučića, Dačića, Dodika … zato što zna da balansiraju između nje i Zapada. Veći obavještajni interes, Rusija ima za vladajuće lidere i političke faktore, konkretno za vladajući SNS na čelu sa Vučićem i za njihove koalicijske partnere, posebno za Dačićeve socijaliste, nego za čitavu opoziciju. U BiH, Rusija posebnu obavještajnu kontrolu usmjerava prema Dodiku i SNSD-u, pored ostalog i zato što su, ranije bili oslonac Zapadu. Spram svojih očekivanja, Rusija ne može biti sigurna da neće biti negativno iznenađena daljim razvojem Vučićevih, Dodikovih, … veza sa SAD, EU i njenim najmoćnijim članicama. Vjerovatno je da Vučić, Dodik, … znaju za takve sumnje Rusije prema sebi. 

Afere izazvane obavještajnim prisustvom Rusije na Balkanu

Tokom i povodom eskalacije krize u Crnoj Gori kada je njen Parlament odlučivao o ulasku u članstvo NATO-a, izašao je na vidjelo subverzivni, obavještajni rad Rusije u zemljama Zapadnog Balkana. Utvrđeno je da su makedonskom Parlamentu, srbijanski obavještajci, u korist makedonskih ekstremista, izazivali nasilje. Nakon neuspjelog državnog udara u Crnoj Gori, šef Obavještajne službe Rusije je došao u Beograd da preuzme otkrivene obavještajce. Takvo prisustvo Rusije u Srbiji, aktuelizirano je sredinom novembra 2019. godine, kada su u javnost izašle informacije i fotografije da ruski obavještajac, pukovnik Georgij Kleban, potplaćuje  špijuna, potpukovnika Vojske Srbije. Rusiji ne trebaju špijuni za ona pitanja o kojima dobivaju informacije kroz legalnu saradnju sa Vučićem, Dodikom, …, već im od špijuna trebaju informacije koje ne mogu dobiti od njih, ili zato što ih kriju od Rusa, ili zato što ih ne znaju. Dakle, Vučić i Dodik bi bili pretjerano naivni ako bi smatrali da njih obavještajne službe Rusije, ne prate primjenom tajnih sredstava i metoda.

Postoje razlozi za rusku sumnju da Zapad, preko Dodika kao svog ranije transparentno lojalnog oslonca, fingiranom lojalnošću prema Rusiji, uspostavlja kontrolu ruskih pretenzija i ruskih raznovrsnih ekspanzionističkih akcija na Balkanu.

Šta znači Vučićevo i Dodikovo prihvatanje ruskog paternalizma i dominacije?

Ako se na dominantan utjecaj Rusije gleda sa stajališta interesa srpskog naroda, onda to sugerira da Dodik i Vučić prihvatanjem ruskog paternalizma naspram Srbije i RS-a, prihvataju da Srbija bude u poziciji ruskog vazala, što je suprostavljeno slobodarskoj tradiciji srpskog naroda. Taj problem osjećaju mnogi građani Srbije, pa se između EU i Rusije, odlučno stavljaju na stranu EU, upravo smatrajući da će pridruživanjem Srbije članstvu EU, izbjeći vazalski položaj spram Rusije, a potpunije zadovoljiti demokratske, slobodarske interese i vrijednosti.

Taj zaključak indiciraju rezultati istraživanja od strane Beogradskog centra za bezbjednost, da pola članova Vučićeve SNS-a preferira EU, a pola Rusiju.  Predsjednik Liberalnog saveza Vojvodine, Nenad Čanak je ocijenio da vladajući lideri u Srbiji „širenjem nacionalizma i podilaženjem, čak i služenjem interesima Rusije – rade protiv interesa našeg društva i svakog našeg građanina. Srbiji je zbog toga potrebna proevropska alternativa, i autoritarnoj vlasti, i desničarskoj opoziciji.“[5]

Rusija pomaže Srbiji u težnjama da se otklanjaju prepreke težnjama za osvajanje teritorija BiH. U takve prepreke spada i OHR. Zato se ambasador Rusije u Sarajevu, Petar Ivancov intenzivno zalaže za gašenje OHR-a. Govor koga je aprila 2018. godine u Parlamentu BiH održala predstavnica Parlamenta Rusije, Valentina  Matvijenko, težišno je bio usmjeren protiv daljeg postojanja i djelovanja OHR-a. Rusija to čini u okviru svog interesa da maksimalno oslabi utjecaj Zapada u BiH, što je uslov za proširivanje i produbljivanje ruskog utjecaja u BiH.

(Global CIR Team/General Fikret Muslimović)


[1]             Vučić Aleksandar, po kolumni, Aleksić Jelena, 22.08.2018. godine, strana 11.

[2]             Dimitrijević Bojan, po kolumni Aleksić Jelene, Oslobođenje, 26.10.2018. godine, strana 10.

[3]             Novaković Igor, po kolumni, Aleksić Jelene, Oslobođenje, 10.12.2018. godine, strana 7.

[4]             Oslobođenje, 26.02.2018. godine, strana 10.

[5]             Čanak Nenad, Oslobođenje, 18.01.2019. godine, strana 4.

Objavljeno u:

Komentiraj