TVRDI KAPITALIZAM U ‘SOCIJALISTIČKOJ’ KINI: Hapse studente koji traže zaštitu radničkih prava

Prizor kineskih radnika kako puze po ulici jer nisu ispunili poslovne planove izazvao je ovih dana osude širom svijeta i u samoj Kini. Nažalost, nije prvi koji svjedoči o surovim uslovima rada u zemlji koja se upravo zahvaljujući radnoj snazi posljednjih decenija uzdigla do druge ekonomije svijeta.

Prošle godine je na sličan način kažnjena grupa zaposlenih koji su morali da puze po drvenim letvicama oko jezera u gradu Džengdžouu. Svi u poslovnim odijelima, baš kao i grupa službenika koja je 2016. klečala na nadvožnjaku u Sjamenu pored papira na kom je pisalo da to rade dobrovoljno jer nisu dovršili posao kako treba, podsjeća kineski portal na engleskom „Šangajist”.

Prije nekoliko godina šok su izazvali snimci menadžera koji na obuci „podstiče takmičarski duh” tako što udara po zadnjici radnike jedne banke jer nisu dali sve od sebe. Drugi su morali da pojedu po četiri živa crva u jakom alkoholnom piću za svakog izgubljenog klijenta, jer su navodno sami sebi predvidjeli takvu kaznu kako bi se natjerali da vrijedno rade.

Masovna smoubistva

Za najvećeg poslodavca u Kini, tajvansku kompaniju „Fokskon” (ima zaposlenih koliko cijela Estonija stanovnika – 1,3 miliona), mnogi su prvi put čuli 2010. kada je u njegovoj fabrici na obodu kineskog megalopolisa Šendžen 14 radnika izvršilo samoubistvo za godinu dana zbog katastrofalnih uslova rada.

Aktivisti za ljudska prava kažu da poslodavci u Kini imaju ono što čini „stabilno poslovno okruženje”, a to su niska cijena rada, gušenje štrajkova silom, i nepostojanje drugih načina da se radnici bore za svoja prava. Lokalni zvaničnici su na strani kompanija, jer im je rast važniji od prava radnika. U trenutku dok kineska privreda bilježi najgore rezultate u posljednjih 30 godina, a zbog trgovinskog rata sa SAD-om trećina kompanija sprema otkaze, budućnost ne djeluje ohrabrujuće.

U zaštitu obespravljenih radnika ustali su studenti ljevičari koji dovode u pitanje iskrenost obećanja predsjednika Si Đinpinga da je vladi na prvom mjestu „običan radnik”. Poneseni idejama Mao Cedunga, Marksa i Lenjina, oni otvoreno kritikuju socijalnu nejednakost i zalažu se za bolju zaštitu radnika, zbog čega su se našli na udaru vlasti.

Mladi ljevičari na udaru vlasti

Kako javlja Rojters, u očigledno koordinisanoj akciji od prošlog vikenda je zbog „remećenja javnog reda” uhapšeno pet kineskih studenata, što može da ukazuje na nervozu vlasti uoči 30. godišnjice demonstracija na trgu Tjenanmen u kojima su studenti imali glavnu ulogu.

Protiv mladih marksista, koji imaju zamjerke na zvanični „marksizam sa kineskim karakteristikama”, trenutno se vodi snažna kampanja zastrašivanja. Kao novo oružje koriste se snimljena video-priznanja u kojima uhapšeni aktivisti govore kako su prekršili zakon i širili lažne informacije, prenosi Politika.

Moguće je da je riječ o nastavku kampanje koja je počela prošlog ljeta nakon pokušaja radnika u jednoj kompaniji u Šendženu da osnuju sindikat (zakonom je to zabranjeno i postoji samo jedan, partijski), zbog čega je tridesetak radnika i aktivista uhapšeno. Tada se u zaštitu radnika digao i veliki broj studenata.

„Ironično je da vlada koja se izjašnjava kao socijalistička guši glasove mladih marksista. Međunarodne organizacije rada i univerziteti širom svijeta treba da pokažu solidarnost sa kineskim radnicima i studentima i da se izjasne protiv gušenja radničkog aktivizma u Kini”, kaže za „South China Morning Post” Jaću Vang iz grupe Human Rights Watch.

Ovaj list piše da su nova hapšenja boraca za radnička prava najveća od decembra 2015. kada je najmanje 25 aktivista privedeno i saslušano.

Hapšenjima je završen i jedan od najvećih štrajkova u Kini posljednjih godina, koji je izbio u proljeće 2014. u najvećoj svjetskoj fabrici patika „Jue Juen”, u kojoj radnici za prosječno 400 dolara mjesečno, radeći i po 60 sati sedmično, proizvode za „Nike” i „Adidas”. Na vrhuncu štrajka njih 50.000 tražilo je zaostale uplate za socijalno i penziono osiguranje.

Oproštajne poruke i medijska pažnja nisu pomogli

Oproštajne poruke zaposlenih u „Fokskonu” koji su izvršili samoubistvo tokom 2010. svjjedočile su o surovim uslovima rada u pogonima u kojima se proizvodio najunosniji proizvod na svetu – ajfon. Podjednako je bio surov odgovor menadžera koji su reagovali tako što su oko spavaonica postavili sigurnosne mreže, dok je Stiv Džobs prokomentarisao da se stopa samoubistava uklapa u kineski prosek, a manja je nego u SAD.

Kada je šest godina kasnije, 2016, američki novinar Brajan Merčanst posetio istu fabriku, radnici su mu rekli da se i pored ogromne pažnje medija malo toga promijenilo i da to „nije mesto dostojno ljudi”.  Radi se po 12 sati dnevno uz obećanu duplu dnevnicu za prekovremeni rad, ali novac nikad ne bude isplaćen. Ljudi koji tamo rade znaju gdje dolaze, ali nemaju izbora. Zadržavaju se oko godinu dana jer toliko najviše mogu da izdrže zahtjevnost posla i okrutnost menadžera, koji kažnjavaju svako odstupanje od zacrtanog. Ženi koja glanca ekran kroz ruku dnevno mora da prođe 1.700 telefona, a sklapačima maske 600 do 700 telefona dnevno.

Ista kompanija, ali u fabrici u Hendžangu, proizvodi za američki „Amazon” e-čitač kindl i zvučnike. Jedna američka organizacija je sredinom prošle godine istragom utvrdila niz niz kršenja ljudskih prava. Tamo, kako navodi, ljudi rade za 2,18 dolara na sat, mesečno izguraju i po 100 sati prekovremenog rada (zakon dozvoljava 36 sati), ali im ništa ne bude plaćeno. Iako po zakonu samo 10 odsto radne snage mogu da čine agencijski radnici koji nemaju plaćeno bolovanje, njih je čak 40 odsto.

„Amazon”, koji se i u SAD suočava sa optužbama da izrabljuje radnike, odgovorio je da ozbiljno shvata izvještaj i zatražio od partnera „korektivni plan”.

(Global CIR/Agencije)

Objavljeno u:

Komentiraj