KRETANJA VAZDUHA: Kako nastaju vjetrovi?

Zemlju, kao i druge planete Sunčevog sistema, obavija sloj gasa, koji se zove atmosfera. Zemljina atmosfera uglavnom je sačinjena od azota i kiseonika u gasovitom stanju. Pojedinačni molekuli gasa sve vrijeme šibaju na sve strane, ali im Zemljina gravitacija ne dozvoljava da odlete.

VJETROVI123

Vjetrovi su ogromne skupine ovih molekula koje se zajedno kreću u istom pravcu. Malo vazduha može da ubrza, stušti se iza ugla i skine nekome šešir. S druge strane, neizmjerna rijeka vazduha, široka nekoliko hiljada kilometara, može da teče oko planete.

U kući, gdje je vazduh gotovo nepomičan, nije teško zaboraviti na njega. Ali svako ko je pružio ruku kroz prozor automobila u pokretu zna da vazduh, mada je nevidljiv, može veoma snažno da pritiska.

U stvari,  cijela Zemlja je sve vrijeme izložena pritisku vazduha. Vazduh je naizgled bez težine, kao da ga uopšte nema. Ali atmosfera, koja se iznad Zemlje pruža stotinama kilometara prema svemiru, ima masu od preko pet triliona tona (u bilo kojoj prosječnoj tački Zemljine površine, vazduh pritiska svaki kvadratni centimetar silom od približno jednog kilograma).

Vjetrove izazivaju razlike u pritiscima na različitim mjestima u atmosferi. Kako? Zamislite branu sa čije je jedne strane voda duboka šest metara, a sa druge tri metra. Ako se brana podigne, voda će se velikom brzinom izlivati u plići dio dok se nivoi ne izjednače. Nešto slično dešava se i sa vazduhom.

Zbog razlike u temperaturi, pritisci na različitim mjestima nisu jednaki. Topliji vazduh se širi i razrjeđuje, jer se razmak između njegovih molekula povećava. Zato on postaje lakši, a njegov pritisak je manji. U hladnijem vazduhu, molekuli se zbijaju, zbog čega su teži i vrše veći pritisak. Kao i voda, vazduh teče iz oblasti visokog u oblast niskog pritiska, pošto molekuli vazduha jure da popune svaki prostor u kojem je vazduh rjeđi. Ova jurnjava naziva se vjetar.

Primjer kako se vjetar formira pored morske obale

I kopno i more griju Sunčevi zraci. Ali voda se zagrijava sporije od kopna, jer se njen površinski sloj, koji sunce zagrijava, miješa sa dubljim, hladnijim slojevima. Zato se vazduh iznad kopna više zagreje nego vazduh iznad vode. Vazduh u blizini tla širi se pri zagrijavanju, stvarajući džep u kojem je pritisak niži. Ali šireći se, vazduh gura naviše slojeve iznad sebe.

Na velikim visinama, molekuli vazduha se zbijaju, stvarajući iznad kopna džep sa visokim pritiskom. Dio vazduha koji se nalazi visoko iznad tla počinje da struji prema moru, gdje je pritisak niži, i vazduh počinje da se sakuplja iznad vode. Pritisak vazduha iznad mora raste.

Zato vazduh nad površinom mora počinje da struji nazad prema vazduhu nižeg pritiska koji se nalazi iznad kopna. Dok vazduh u niskom brišućem letu prelazi preko plaže, ljudi koji se sunčaju i kupaju osjećaju kako ih ovaj novorođeni povjetarac hladi.

(Global CIR/Agencije)

Komentiraj